أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

78

قانون ( فارسى )

ارماك ( ارمال ) : چوبى است خوشبوى و رنگش به رنگ قرفه است و آن را از يمن مىآورند . آرايش : دهن را خوشبوى كند . دمل و جوش : ضمادش در علاج ورمهاى گرم مفيد است . زخم و قرحه : از زياد شدن قرحه مانع و چرك را از بين مىبرد و مىخشكاند و خوب مىنمايد زيرا خشكنده‌اى است كه نمىگزد . و نمىگذارد اندامان متعفن شوند . اندامان سر : مغز را توان بخشد ، لثه را محكم كند و ضد بيماريهاى دهان است . چشم : خوردن آن در علاج رمد مؤثر است . نفس‌كش و سينه : قلب و ساير درون را تقويت مىنمايد . اندامان راننده : عموما شكم را قبوضيت دهد . اللبخ : گويند لبخ سدر است و من مىگويم چون اسمش لبخ است بايستى در باب لام ذكر شود . لبخ از درختهاى تنومند و بلند است و به مصر انتقال داده شده و در آنجا مزه آن تغيير كرده است . ديسقوريدوس گويد : لبخ درختى است كه در مصر رويد و ميوه‌اش خوردنى است و گاهى نوعى از رتيل در اين درخت پديد آيد و بويژه در لبخهاى اطراف صعيد . گروهى پندارند كه اين درخت اول در ايران بوده و در آنجا سم بوده و بعد از آنكه به مصر منتقل شده تغيير مزاج داده است و مزه‌اش دگرگون شده و مىخورند و زيانى ندارد . خاصيت درمانى : برگ كوبيدهء لبخ را بر اندامى يا جايى كه خونريزى دارد مىگذارند نزيف را بند آورد . انسان : آرايش : گويند آب پشت آدمى بهك را مىزدايد . هم در اين زمينه نمك ادرار كودك را كه در ظرف مسى بدست آورند مفيد است و لكه‌هاى سياه صورت را از بين مىبرد . مدفوع انسان در علاج لكه‌هاى سپيد پوست - برص - مفيد است . دمل و جوش : چنان كه گويند ( عكر - زنگ - كف ) شاش آدمى و مدفوع تا گرم است در علاج جمره نافع است . خاكستر موى آدمى جوشها را معالجه مىكند و اگر با روغن مخلوط كنند ورمهاى ساعيه - سارى - را از سرايت بازمىدارد . زخم و قرحه : ادرار آدمى گرى چركين و خارش را مىزدايد و سرايت ورمهاى پليد و اكزما را منع مىكند ، آب پشت انسان در علاج اكزما ويژگى دارد . مفاصل : گويند خون حيض براى درد نقرس خوب است ، و آب پشت آدمى با موم و روغن زيتون درد نقرس را تسكين دهد . اندامان سر : به ادعاى بعضى موى سوختهء آدمى را در روغن گل قاطى كنند و در گوش دردمند چكانند و بر دندان دردناك گذارند . درد را تسكين بخشد . آب دهان روزه‌دار كرم را از گوش بيرون آورد . سوختهء استخوان انسان را در علاج صرع مىخورند ، چرك گوش آدمى در علاج سردرد نصفى - شقيقه - سودمند است . چشم : ادرار انسان را در ظرف مسين با عسل بپزند سفيدى چشم را بر طرف كند و نقطهء خونى چشم را از بين ببرد . سوخته موى انسان با مردار سنگ مخلوط شود از گرى و خارش چشم جلوگيرى مىكند . اندامهاى تنفسى و سينه : گويند تناول بول كودكان در معالجهء بلندنفسى و تنگ‌نفسى و سرفهء خشك نافع است . شير پستان زن در معالجهء سل بسيار مؤثر است . شير پستان زن پادزهر گزند خرگوش دريايى است . اندامان غذا : گويند : شير پستان زن گزش معده را تسكين دهد . مقدار يك اسكرجه ( فنجان ) از ادرار انسان كه با اسكنجبين مخلوط شود و بدون اينكه بيمار بداند به بيمار بخورانند علاج يرقان است و بويژه اگر با عسل‌آب و نخوداب باشد مؤثرتر است .